در دنیای پزشکی مدرن، ایمونوتراپی به عنوان یکی از نوآورانه‌ترین روش‌های درمان سرطان شناخته می‌شود. این روش درمانی سیستم ایمنی بدن را برای شناسایی و نابود کردن سلول‌های سرطانی تقویت می‌کند. برخلاف درمان‌های سنتی مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی که مستقیماً سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند، ایمونوتراپی سیستم ایمنی را علیه سرطان فعال می‌کند و به بدن کمک می‌کند تا خود با بیماری مبارزه کند. این مقاله از کلینیک دکتر کتایون رحمدل متخصص و جراح قفسه سینه (توراکس) به بررسی دقیق ایمونوتراپی سرطان و مکانیسم عملکرد آن می‌پردازد. اگر به دنبال اطلاعات حرفه‌ای و به‌روز در مورد درمان سرطان با ایمونوتراپی هستید، ادامه مطلب را بخوانید.

ایمونوتراپی چیست؟

ایمونوتراپی (Immunotherapy)، یا درمان ایمنی، نوعی درمان سرطان است که از قدرت سیستم ایمنی بدن برای مبارزه با سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. سیستم ایمنی بدن به طور طبیعی وظیفه شناسایی و نابود کردن عوامل خارجی مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها را بر عهده دارد. اما سلول‌های سرطانی اغلب می‌توانند با ترشح مواد خاص یا تغییر در سطح خود، از دید سیستم ایمنی پنهان شوند یا آن را سرکوب کنند. ایمونوتراپی این موانع را برطرف می‌کند و سیستم ایمنی را برای حمله به تومورها فعال می‌سازد.

ایمونوتراپی نه تنها امید جدیدی برای بیماران مبتلا به سرطان‌های پیشرفته ایجاد کرده، بلکه در بسیاری از موارد، نرخ بقا را افزایش داده است. طبق آمارهای اخیر، بیش از ۵۰ درصد بیماران مبتلا به ملانوما پیشرفته با استفاده از ایمونوتراپی بهبود یافته‌اند. مهم‌ترین بیماری‌هایی که با ایمونوتراپی سرطان قابل درمان هستند عبارتند از:

• سرطان ریه (Lung Cancer)
• سرطان کلیه (Renal Cell Carcinoma)
• سرطان مثانه (Bladder Cancer)
• ملانوما (سرطان پوست)
• سرطان پستان سه‌گانه منفی (Triple-Negative Breast Cancer)
• سرطان کبد (Hepatocellular Carcinoma)
• لنفوم‌ها و سرطان‌های خونی
• سرطان‌های دستگاه گوارش و رحم

انواع ایمونوتراپی سرطان

ایمونوتراپی انواع مختلفی دارد که هر کدام مکانیسم خاصی برای فعال کردن سیستم ایمنی علیه سرطان دارند. انتخاب نوع مناسب بستگی به نوع سرطان، مرحله بیماری و وضعیت بیمار دارد. در ادامه، به بررسی اصلی‌ترین انواع ایمونوتراپی سرطان می‌پردازیم:

1. مهارکننده‌های چک‌پوینت (Checkpoint Inhibitors): در این روش داروهایی مانند Opdivo و Keytruda پروتئین‌هایی مانند PD-1 یا CTLA-4 را مسدود می‌کنند تا سلول های سرطانی توسط سیستم ایمنی شناسایی شده و سلول های T بتوانند به آنها حمله کنند. بیشترین کاربرد مهار کننده‌های نقاط کنترل ایمنی در سرطان‌های ملانوما، ریه و کلیه می‌باشد.
2. 2. درمان سلولی adoptive (Adoptive Cell Therapy) : در این روش سلول‌های ایمنی )معمولاً سلول‌های  (T  از بدن بیمار گرفته، در آزمایشگاه اصلاح ژنتیکی می‌شوند تا بهتر بتوانند سلول‌های سرطانی را هدف بگیرند و سپس به بدن برگردانده می‌شوند. CAR-T therapy یکی از معروف‌ترین درمان‌ها برای لوسمی و لنفوم است.
3. آنتی‌بادی‌های مونوکلونال :(Monoclonal Antibodies) این آنتی‌بادی‌ها به سلول‌های سرطانی متصل شده و سیستم ایمنی را برای نابود کردن آن‌ها فعال می‌کنند. مثلا ریتوکسیماب (Rituximab) یکی از داروهای مهم و پرکاربرد در درمان سرطان لنفوم است.
4. 4. واکسن‌های سرطان:(Cancer Vaccines) برخلاف واکسن‌های پیشگیرانه، این واکسن‌ها بدن را آموزش می‌دهند تا سلول‌های سرطانی خاص را شناسایی کند. به عنوان مثال واکسن Sipuleucel-T که برای درمان سرطان پروستات کاربرد دارد.
5. 5. سیتوکین‌ها (Cytokines) : پروتئین‌هایی مانند اینترلوکین-۲ که رشد سلول‌های ایمنی را افزایش می‌دهند.
6. ویروس‌های اونکولیتیک (Oncolytic Viruses): ویروس‌هایی که سلول‌های سرطانی را عفونی کرده و سیستم ایمنی را علیه آن‌ها تحریک می‌کنند.
7. مدولاتورهای سیستم ایمنی :(Immune System Modulators) مانند لنالیدومید که پاسخ ایمنی را تقویت می‌کنند.

 

مثال دارو	سرطان‌های هدف	مکانیسم اصلی	نوع ایمونوتراپی
پمبرولیزوماب	ملانوما، ریه	مسدود کردن سیگنال‌های سرکوب‌کننده	مهارکننده‌های چک‌پوینت
CAR-T	لوسمی، لنفوم	تقویت سلول‌های T در آزمایشگاه	درمان سلولی adoptive
هرسپتین	پستان	نشانه‌گذاری سلول‌های سرطانی	آنتی‌بادی‌های مونوکلونال
Sipuleucel-T	پروستات	آموزش سیستم ایمنی به آنتی‌ژن‌ها	واکسن‌های سرطان

 

چگونه ایمونوتراپی سیستم ایمنی را علیه سرطان فعال می‌کند؟

مکانیسم عملکرد ایمونوتراپی سرطان بر پایه چرخه ایمنی ((Cancer Immunity Cycle  استوار است. این چرخه شامل هفت مرحله است: آزادسازی آنتی‌ژن‌های سرطانی، ارائه آن‌ها به سلول‌های ایمنی، فعال‌سازی سلول‌های T، مهاجرت آن‌ها به تومور، نفوذ به بافت سرطانی، شناسایی سلول‌های سرطانی و در نهایت نابود کردن آن‌ها.

سلول‌های سرطانی اغلب از طریق جهش‌های ژنتیکی، پروتئین‌هایی تولید می‌کنند که سیستم ایمنی را فریب می‌دهند. ایمونوتراپی سرطان این فریب را خنثی می‌کند. برای مثال، در مهارکننده‌های چک‌پوینت، داروها مانند anti-PD-1 به PD-L1 روی سلول‌های سرطانی متصل شده و اجازه نمی‌دهند سلول‌های T خاموش شوند. در نتیجه، سلول‌های T فعال باقی می‌مانند و گرانزیم و پرفورین آزاد می‌کنند تا سلول‌های سرطانی را از بین ببرند.

در درمان CAR-T، سلول‌های T بیمار با گیرنده‌های chimeric antigen receptor مهندسی می‌شوند تا مستقیماً به آنتی‌ژن‌های سرطانی بچسبند. این روش مانند تجهیز سربازان به سلاح‌های پیشرفته است. مطالعات نشان می‌دهد که این مکانیسم می‌تواند نرخ پاسخ‌دهی را تا ۸۰ درصد در برخی سرطان‌ها افزایش دهد.

علاوه بر این، ایمونوتراپی سرطان می‌تواند حافظه ایمنی ایجاد کند، به طوری که بدن حتی پس از درمان، در برابر بازگشت سرطان مقاوم شود. این ویژگی ایمونوتراپی را از سایر روش‌ها متمایز می‌کند.

مزایا و فواید ایمونوتراپی در درمان سرطان

در دنیای پزشکی، جایی که درمان سرطان همواره یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها به‌شمار می‌رود، ایمونوتراپی سرطان مانند نوری درخشان در دل تاریکی امیدها را زنده کرده است. این روش نوآورانه با تقویت هوشمندانه سیستم دفاع طبیعی بدن، هم بیماری سرطان را برطرف می‌کند و هم احتمال بازگشت آن را کاهش می‌دهد. مزایای این روش از اثربخشی بالا گرفته تا عوارض کمتر و پاسخ‌های درمانی ماندگار، باعث شده ایمونوتراپی سرطان به عنوان یکی از انقلابی‌ترین رویکردهای درمانی در قرن حاضر شناخته شود. مهمترین مزایای ایمونوتراپی سرطان عبارت است از:

• این روش هدفمند است و سلول‌های سالم را کمتر آسیب می‌رساند، بنابراین عوارض جانبی کمتری نسبت به شیمی‌درمانی دارد. بیماران اغلب کیفیت زندگی بهتری را بدون از دست دادن مو یا تهوع شدید تجربه می‌کنند.
• ایمونوتراپی سرطان می‌تواند پاسخ‌های طولانی‌مدت ایجاد کند. در برخی موارد، بیماران سال‌ها بدون بازگشت سرطان زندگی می‌کنند. برای مثال، در ملانوما، نرخ بقای پنج‌ساله با ایمونوتراپی از ۲۰ درصد به بیش از ۵۰ درصد رسیده است.
• این روش برای سرطان‌های مقاوم به درمان‌های سنتی مؤثر است. همچنین، ترکیب ایمونوتراپی سرطان با سایر درمان‌ها مانند رادیوتراپی، اثربخشی را افزایش می‌دهد. تحقیقات نشان می‌دهد که ایمونوتراپی می‌تواند سیستم ایمنی را برای پیشگیری از متاستاز فعال کند.

عوارض جانبی ایمونوتراپی سرطان

با وجود مزایای زیاد، ایمونوتراپی سرطان، این روش نیز مانند سایر شیوه های درمانی عوارض جانبی دارد که ناشی از بیش‌فعالی سیستم ایمنی است. شایع‌ترین عوارض شامل التهاب پوست (راش)، خستگی، اسهال، تب و درد مفاصل است. در موارد نادر، عوارض جدی مانند التهاب ریه (پنومونیت)، مشکلات قلبی یا عصبی رخ می‌دهد.

 

مدیریت عوارض با داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مانند کورتیکواستروئیدها امکان‌پذیر است. بیماران باید علائم را به پزشک گزارش دهند تا درمان به موقع انجام شود. با این حال، عوارض ایمونوتراپی سرطان معمولاً قابل کنترل هستند و کمتر از درمان‌های سنتی ناتوان‌کننده‌ است.

بیماران هدف ایمونوتراپی سرطان برای جراحان توراکس

در حوزه جراحی توراکس (قفسه سینه)، ایمونوتراپی به عنوان یک روش درمانی نوین، نقش حیاتی در مدیریت سرطان‌های مرتبط با ریه، مری، غدد تیموس و سایر اندام‌های توراسیک ایفا می‌کند.  دکتر کتایون رحمدل، جراح توراکس برجسته در ایران و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با فعالیت در بیمارستان‌هایی مانند رسالت، یکی از متخصصان پیشرو در ادغام ایمونوتراپی سرطان با رویکردهای جراحی است.

دکتر رحمدل ایمونوتراپی را برای بیمارانی تجویز می‌کنند که از سرطان‌های پیشرفته توراسیک رنج می‌برند و نیاز به تقویت سیستم ایمنی برای کنترل تومور دارند. ایشان با تمرکز بر جراحی‌های کم‌تهاجمی مانندVATS، ایمونوتراپی سرطان را به عنوان درمان نئوادجوانت (پیش‌جراحی) یا ادجوانت (پس‌جراحی) برای افزایش شانس موفقیت عمل و کاهش عود بیماری تجویز می‌کنند. بیماران هدف دکتر کتایون رحمدل بهترین جراح توراکس در تهران عبارتند از:

1. بیماران مبتلا به سرطان ریه غیرکوچک سلولی (NSCLC) پیشرفته
2. بیماران مبتلا به مزوتلیوما (سرطان پرده ریه)
3. بیماران مبتلا به تومورهای تیموس یا سرطان مری توراسیک
4. بیماران با سرطان ریه کوچک سلولی (SCLC) یا Pancoast Tumor

رویکرد دکتر رحمدل برای تجویز ایمونوتراپی

تصمیم‌گیری دکتر کتایون رحمدل برای تجویز ایمنوتراپی براساس ارزیابی‌های دقیق بالینی، شامل مرحله سرطان، وضعیت عمومی بیمار، نشانگرهای ایمنی )مانند (PD-L1) و امکان ترکیب با جراحی‌های کم‌تهاجمی است. این عوامل، همراه با پروتکل‌های بین‌المللی مانند NCCN، به دکتر رحمدل کمک می‌کند تا درمانی هدفمند و مؤثر ارائه دهند که شانس بقا و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد.

• ارزیابی چندرشته‌ای: دکتر رحمدل به همراه تیمی متشکل از انکولوژیست‌ها، رادیولوژیست‌ها و جراحان  وضعیت بیمار را بر اساس اسکن‌های PET-CT، بیوپسی و تست‌های ژنتیکی ارزیابی می‌کنند و سپس تصمیم نهایی را جهت استفاده از ایمونوتراپی سرطان می‌گیرند.
• وضعیت بیمار: بیماران با عملکرد خوب (ECOG-01)، بدون بیماری‌های خودایمنی شدید و سن مناسب  ) کمتر از75 سال) اولویت دارند. ایمونوتراپی سرطان برای بیماران frail ) ضعیف) کمتر تجویز می‌شود.
• ترکیب ایمونوتراپی با جراحی: اغلب نئوادجوانت برای کوچک کردن تومور و تسهیل جراحی کم‌تهاجمی.

اگر شما یا عزیزانتان نیاز به ارزیابی و یا خدمات مشاوره‌ای در زمینه ایمونوتراپی سرطان توسط بهترین جراح قفسه سینه توراکس دارید با شماره تلفن ۰۲۱۲۲۸۶۱۶۸۴ تماس بگیرید و یا در واتساپ ۰۹۱۲۱۵۹۵۸۹۲ پیغام بگذارید. همچنین می توانید با مراجعه به وب سایت رسمی دکتر کتایون رحمدل به آدرس www.dr-rahmdel.com   و درج مشخصات خود از راهنمایی‌های تخصصی ایشان بهره‌مند شوید.